مال و دری
واژه مال و دری تصویری کوچک از «مال به بار» و « مال بار کنون » به مفهوم کوچ در دوران کوچ روی نیاکان مردم راشک می باشد. واژه «مال» به معنی آبادی و مجموع سیاه چادر‌ها و کپرهای برپا شده و «بار» به معنای از جا کندن و کوچ برای رسیدن به مقصد است. کوچ از آیین‌های تاریخی و دیرین عشایر ایلات و از جمله ایل ممسنی و طایفه جاوید و مردم تیره خلیفاربن بوده است.
پیش از یکجانشین شدن مردمان راشک در مکان فعلی که به نام«روستای راشک» شناخته می شود, مردم ما کوچ رو بودند و دوران کوچ مردم خلیفاربن قبل از سال های ۱۲۵۰ مرسوم بوده است. کوچ مردم همه ساله در دو فصل انجام می‌شد؛ نخست در روزهای پایانی فروردین در فصل بهار کوچ بهاره از گرمسیر به طرف سردسیر «ییلاق» اجرا می گردید. در آن سال های دور جابجایی وسایل زندگی مردم با گاو انجام می گشت و افرادی که توان مالی مناسبی داشتند برای سواری یک یا چند اسب و مادیان نگهداری میکردند.چون از گرمسیر به سوی سردسیر یا سرحد می آمدند و در مسیر سخت گذر «کل» و «سگ مترو» در واقع صعود می کردند از واژه «مال و بالا» استفاده می کردند.
کوچ بازگشت« مال وزیری» اواخر شهریور و اوایل فصل پاییز «ییلاق» از سردسیر به طرف گرمسیر «قشلاق» و معمولاً به سمت سکونت گاه های «دالون» ، «دشت رزم» ، «دره ماری» ، «کنارک» و «گچی» حرکت می‌کردند و تا بهار سال آینده در علفزار های این جغرافیای دل انگیز باقی می‌ماندند.
آیین «مال وزیری» با اندوه هجران همراه بود، در هیاهوی آماده شدن برای بازگشت ، نغمه دلتنگی در آواز و جدایی و دل کندن از زیست بوم نمایان می شد.
بر اساس رسوم دیرینه ،بزرگ مال سوار بر اسب و تفنگ بر دوش و خنجر زیر سال کمر پیشاپیش مال بر مسیر و جابجایی نگاهش نافذ بود تا هر کجا را مناسب ببیند، دستور باراندازی کوتاه برای کاهش خستگی افراد و کله دام ها را می داد. بامداد فردا دوباره حرکت مسیر کوچ آغاز می شد و تا «ورد »یا منزلگاه اصلی اصلی با نظم ویژه ای ادامه داشت.
هنگام عبور مال از ایل راه سخت گذر صخره ای منطقه« کل» و رودخانه، همگی به هم کمک می‌کردند.
در مسیر کوچ حرکت مال‌ و گله‌ها از میان کوه و تپه و دشت، صدای بره‌ها و بزغاله‌ها و زنگوله بز‌ها و گوسفندان و صدای اسب‌ها و مادیان ها، صدای خوش و دلنشین کبکان کوهساری و پرندگان روی درختان بلوط و بنه و کلخنگ و کلک همه نشان از نوای دل انگیز ترانه ها و موسیقی زندگی مردمان سخت کوش و مهربان را داشت .
راستی و پاکدامنی مردمان، صفای سیاه چادر‌های دستبافت که روزنه‌های آن با بارش باران بسته و با تابش آفتاب باز می‌شود و کپرهای تکیه زده بر تنه درختان کهنسال بلوط از دیگر جلوه‌ها و زیبایی‌های کوچ مردم کوچرو تیره خلیفاربن بوده است.
کوچ سالانه «مال و بال»ا و «مال و زیر» تلاش مردم کوچ رو برای دست یافتن به علف‌زارهای سرسبز در ییلاق و قشلاق بود.
مردم راشک پس از سکونت در روستای راشک پاییز و زمستان در خانه های خشتی ساکن بودند و در میانه اردیبهشت کوچ کوچک خود را انجام می دادند و بخشی از وسایل اساسی زندگی را برداشته و به مناطق جنگلی پیرامون راشک کوچ می کردند. فامیل ها و تش ها در محدوده های مشخص و نزدیک به هم اسکان نی یافتند . معمولا منزلگاهی ,که« ورد» نامیده می شد نزدیک به یک چشمه آب انتخاب می شد.ممکن بود به دلیل کاهش آب چشمه ها در تابستان«ورد ها» چند بار تغییر کند.
در زنان یکجانشینی مفهوم مال به روستا و محل سکونت اطلاق می شد. واژه «مال و دری» با مفهوم خروج از روستا و تمرین یک کوچ کوچک و کوتاه مدت از روستا و پناه گرفتن در دل طبیعت معنا پیدا نمود.